X
تبلیغات
تالابهای ایران - کنوانسیون رامسر (1)

تالابهای ایران

معرفی کارکردهای اکولوژیکی ، اقتصادی و اجتماعی تالابها و معرفی ارزشها و مسائل تالابهای ایران

کنوانسیون رامسر (1)

 (بخش اول)

هر چند در حال حاضر علیرغم وجود میثاقهای بین المللی محیط زیستی، اکوسیستم های طبیعی و انسان ساخت با انواع مشکلات روبرو هستند ، ولی اگر همين تعداد محدود از توافق و قراردادهاي بين المللي زیست محیطی وجود نداشت، عمل حفاظت و نگهداري از محیط زیست به مراتب مشكل تر از آنچه امروز با آن مواجه هستيم، مي بود. قوانين و معاهدات بین المللی پایه اجرا و بعمل درآوردن اصول و قوائد زيست محيطي در سطح جهانی مي باشند. آنها نه تنها استانداردهاي جهاني را تعيين ميكنند بلكه صرف وجود آنها در صحنه جهاني اغلب دولتها را به امضا معاهدات و يا تدوين قوانين داخلي خود ترغیب مي کنند.

كنوانسيون رامسر قديمي ترين معاهده بین  المللی، با تاکید بر حفاظت از طبیعت در جهان است. آغاز آن در دوم ماه فوريه 1971 ( 13 بهمن 1349) در شهر ايراني رامسر بوده که  كنوانسيون نام خود را از اين شهراقتباس کرده است. كنوانسيون رامسر در سال 1975 جنبه قانوني يافت. این معاهده 158 كشور عضو را ملزم به تعيين و حفظ تالابهاي با اهميت بين المللي و تشويق به استفاده خردمندانه از آنها مي نمايد . بیش از 1700سایت با مساحت کل حدود 150 میلیون هکتار در حال حاضر در این کنوانسیون به ثبت رسیده اند( آمار  سال 2008).

گرچه نام رسمي كنوانسيون : “ كنوانسيون تالابهاي بين المللي بويژه به عنوان زيستگاه پرندگان آبزي “ یا به اختصار“ كنوانسيـون تالابهـا ( رامسـر، ايــران ، 1971) “ نوشتـه مي شـود، ولي به طور معمول به “ كنوانسيون رامسر “  شهرت دارد. این کنوانسیون بر حفاظت و بهره برداري معقول از تالابها به خصوص در جهت فراهم ساختن زيستگاهي براي پرندگان آبزي تأكيد مي كند. طي گذشت سالها، كنوانسيون گستره نگرش خود را چنان افزايش داده كه تمام ابعاد حفاظت و بهره برداری معقول  و پایدار از تالابها را در بر می گیرد و تالابها را در زمره اکوسیستمهایی می داند که در حفاظت از تنوع زيستي و رفاه جامعه بشري اهميت فوق العاده اي دارند.  به همین دلیل بعدها کنوانسیون نام خود را به : "کنوانسیون حفاظت از تالابها " تغییر داد.

قدرت اثر هر معاهده فقط به اندازه ضعيف ترين عضو آن است. كنوانسيون رامسر نيز از اين موضوع مستثني نمي باشد. اگر قرار بر اين باشد كه تالابهاي در معرض تهديد جهان حفظ شوند, اعضاء فعلي بايست الزامات كنوانسيون را جدي تر بگيرند و كشورهاي بيشتري, بدون تاخير, به عضویت این کنوانسیون در آیند.

كنوانسيون رامسر باعث دست آوردهاي قابل توجهي در حفاظت از تالابها شده است اما حفاظت و نگهداري، ايده ال هاي شكننده اي هستند و ما بايد دائما" هوشيار باشيم تا اطمينان حاصل كنيم كه تمام موافقتنامه ها، معاهدات، قوانين و كنوانسيون هاي زيست محيطي با شدت و حدت پيگيري شوند.


معیارهای جدید كنوانسيون رامسر مربوط به شناسايي تالابهاي با اهمیت بين المللي

گروه A از معيارها : مكانهاي شامل انواع تالاب شاخص، كمياب يا منحصر بفرد

معيار 1 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که شامل نمونه ای طبيعي يا تقريبا" طبيعي از انواع تالابهای شاخص، كمياب يا منحصر بفرد باشد که در جغرافياي زيستي مربوطه يافت می شود.

گروه B از معيارها : مكانهاي داراي اهميت بين المللي براي حفظ تنوع زيستي.

معيارهای در ارتباط با گونه ها و جوامع اكولوژيكي

معيار 2 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که بتواند گونه هاي آسيب پذير یا در خطر انقراض يا در خطر انقراض بحراني و يا جوامع اكولوژيكي در معرض تهديد را پشتيباني كند.

معيار 3 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که بتواند جمعيتهايي از گياه يا جانور كه براي حفظ تنوع زيستي يك منطقه جغرافيائي زيستي خاص اهميت دارند را پشتيباني كند.

معيار 4 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود اکر گونه هاي گياهي يا جانوري را پشتيباني كند كه در مرحله بحراني از چرخه زيستي خود قرار دارند و يا در طی شرايط نامساعد تأمين پناه نمايد.

 

- معيارهاي ويژه براساس پرندگان آبي

معيار 5 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که بتواند دائما“  حداقل 20000 پرنده آبي را پشتيباني كند.

معيار 6 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود اگر دائما“ 1% افراد جمعيت يك گونه يا زيرگونه از پرندگان آبي را پشتيباني كند .

- معيارهاي ويژه براساس ماهيها

معيار 7 : تالابي از نظر بين المللي بااهميت تلقي می شود اگر بتواند سهم قابل توجهي از زيرگونه، گونه يا خانواده، مراحل زيستی، ‌فعل و انفعال گونه ها و/يا جمعيت هايي از ماهيان بومي را پشتيباني كند كه نشانگر فوائد و يا ارزشهاي تالاب باشد و بنابراين در تنوع زيستي جهاني مؤثراست.

معيار 8 : تالابي بايد از نظر بين المللي بااهميت تلقي شود که بتواند براي ماهيان منبع مهم غذايي، ‌محل تخم ريزي، محل پرورش نوزادان و يا مسير مهاجرتي باشد كه نسل ماهي ها چه درحریم تالاب ویا محل ديگر به آن وابسته باشد.


معیارهای قدیم كنوانسيون رامسر مربوط به شناسايي تالابهاي با اهمیت بين المللي

1. معيارهاي مربوط به تالابهاي معرف و منحصر بفرد

يك تالاب حائز اهميت بين المللي شناخته مي شود اگر:

a – نمونه شاخص و به ويژه خوب از يك تالاب طبيعي يا تقريبا" طبيعي که معرف یک منطقه جغرافياي زيستي مناسب باشد.

b – نمونه شاخص و به ويژه خوب از يك تالاب طبيعي يا تقريبا" طبيعي بوده که در بيش از يك منطقه جغرافياي زيستي مشترک باشد. 

c- به عنوان يك نمونه شاخص و به ويژه خوب از تالابي باشد كه نقش هيدرولوژيكي، بیولوژیکی یا اکولوژیکی اساسي در عملکرد طبیعی یک حوزه آبریز عمده رودخانه یا سیستم ساحلي ايفا كند، به خصوص هنگامی که در یک موقعیت فرامرزی قرار گرفته باشد. یا

d – نمونه ای از تيپ ويژه اي از تالاب كمياب يا غير متعارف در منطقه جغرافياي زيستي مربوطه باشد.

2. معيارهاي عمومي بر اساس گياهان یا جانوران

يك تالاب در صورتي داراي اهميت بين المللي تلقي مي گردد که:

a- شامل مجموعه قابل توجهی از گونه ها يا زير گونه هاي نادر، ‌آسيب پذير يا در خطر انقراض از گياهان يا جانوران يا تعداد قابل ملاحظه اي از افراد يك یا چند گونه نادر، ‌آسيب پذير يا در خطر انقراض باشد. یا

b- به واسطه كيفيت و خصوصيات خاص فون و فلور خود داراي ارزش ويژه اي براي نگهداری تنوع ژنتيكي و اكولوژيكي يك منطقه باشد. یا

c- به عنوان زيستگاه گياهان يا جانوران در مرحله بحرانی از چرخه زيستي آنها ارزش ويژه اي داشته باشد. یا

d- برای یک یا بیش از یک گونه یا جامعه گیاه یا جانور آندمیک(بومی) ارزش ويژه اي داشته باشد.

 3. معيار ويژه براساس پرندگان آبزي

يك تالاب در صورتي داراي اهميت بين المللي تلقي مي گردد که:

a- به طور منظم 20000 پرنده آبزي را در خود نگهداري كند. یا

b- به طور منظم تعداد قابل ملاحظه اي از افرادي كه متعلق به گروههاي ويژه پرندگان آبزي ،که شاخص ارزشها، حاصلخيزي يا تنوع تالاب باشد، را حمايت و نگهداري كند. یا

c- در شرایطی که داده های جمعیتی در دسترس باشد، به طور منظم 1 % افراد جمعيت يك گونه يا زيرگونه از پرندگان آبزي را حمايت و نگهداري كند.

4. معيارهاي ويژه بر اساس ماهيان

 يك تالاب در صورتي داراي اهميت بين المللي تلقي مي گردد که:

a - سهم قابل توجهي از زيرگونه، گونه يا خانواده، مراحل زيستنامه، ‌فعل و انفعال گونه ها و يا جمعيت هايي از ماهيان بومي را پشتيباني كند كه نشانگر فوائد و يا ارزشهاي تالاب هستند و بنابراين در تنوع زيستي جهاني موثرند.

b - بتواند براي ماهيان منبع مهم غذايي، ‌محل تخم ريزي، محل پرورش نوزادان و يا مسير مهاجرتي باشد، كه نسل ماهي ها چه درحریم تالاب ویا محل ديگر به آن وابسته باشد.

جدول تطبیق معیارهای قدیم شناسایی تالابهای با اهمیت بین المللی با معیارهای جدید

معیار جدید

معیار قدیم

1

1a, 1b, 1d

2

2a,

3

2b

4

2c

5

3a

6

3c

7

4a

8

4b

 

 انواع تالابها

انواع تالاب با توجه به تعریف کنوانسیون رامسر در جدول زیر ارائه شده اند:


توضيح

نوع

کد

تالابهاي دريايي و ساحلي

در بیشتر موارد با عمق کمتر از شش متر در جذر پایین، شامل خلیجهای دریایی و خورها

آبهاي دريايي كم عمق دائمی

A

شامل  بسترهای علفهای دریایی  و علفزارهای استوایی دریایی

بسترهاي دريايي زير جذر و مدی

B

 

آبسنگهاي مرجاني

C

شامل جزاير دور ازساحل صخره اي و پرتگاههای دريايي

سواحل دريايي صخره اي

D

شامل نواره هاي ساحلي دماغه ها و جزيركچه هاي شني: شامل  شبكه هاي ماهور و تپه های خاکه زغال سنگ مرطوب

سواحل ماسه اي، قلوه سنگي يا  سنگريزه اي

E

آبهای دائمی مصبها و شبکه های مصبی دلتاها

آبهاي مصبي

F

 

پهنه هاي گلي، ماسه اي يا شور بين  جذر و مدی

G

شامل نمکزارها، علفزارهای شور، کفه های نمکی شامل علفزارهای جذر و مدی آب شور و آب شیرین

ماندابهای بين جذر و مدی

H

شامل باتلاقهای مانگرو و نیپاه و جنگلهای باتلاقی آب شیرین جذر و مدی

تالابهاي مشجر بين جذر و مدی

I

كولابهاي لب شور تا شور با حداقل یک اتصال به نسبت باریک به دریا

كولابهاي لب شور و شور ساحلي

J

شامل کولابهای دلتایی آب شیرین

كولابهاي آب شيرين ساحلي

K

 

غارهای آهکی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیک زیرزمینی، دریایی/ ساحلی

Zk(a)

تالابهاي داخل خشكي

 

دلتاهاي درون خشكي دائمی

L

از جمله آبشارها

رودخانه ها ، نهر ها و حوزه هاي دائمي

M

 

رودخانه هاي فصلي/ادواری/نامنظم، جویبارها و نهرها

N

(بزرگتر از هشت هکتار) شامل دریاچه های شکل بزرگ

درياچه هاي آب شيرين دائمي

O

(بزرگتر از هشت هکتار)شامل دریاچه های بوجود آمده در دشتهای سیلابی

درياچه هاي آب شيرين فصلي/ادواري

P

 

درياچه هاي شور، لب شور و قليايي دائمی

Q

 

درياچه ها و دشتهاي شور، لب شور و قليايي فصلي/ادواري

R

 

ماندابها و حوضچه هاي شور، لب شور و قليايي دائمي

Sp

 

ماندابها و حوضچه هاي شور، لب شور و قليايي فصلي/ادواري

Ss

حوضچه ها (کوچکتر از هشت هکتار)، ماندابها و باتلاقها بر خاک معدنی، دارای پوشش گیاهی پدیدار که در غالب فصل رشد بن در آب باشند

ماندابها و حوضچه هاي آب شيرين دائمي

Tp

بر خاک معدنی قرار داشته، شامل چالابها، لجنزارها، علفزارهای تحت سیلابهای فصلی و ماندابهای جگن خیز

ماندابها و حوضچه هاي آب شيرين فصلي/ادواري

Ts

شامل بته یا مردابهای باز، باتلاقها و لشاب زارها

پيت زارهاي( تورب زار) غیر مشجر

U

شامل علفزارهای آلپینی، آبهای موقت ناشی از ذوب یخها

تالابهاي آلپيني

Va

شامل حوضچه های تندرایی، آبهای موقت ناشی از ذوب یخها

تالابهاي تندرا

Vt

باتلاقهای درختچه ای،  ماندابهای آب شیرین با پوشش درختچه اي چيره، درختزار غان برروی خاکهای معدنی

تالابها ي با پوشش درختچه اي چيره

W

شامل جنگلهاي باتلاقي أب شيرين، جنگلهای در معرض سیلابهای فصلی، باتلاقهای مشجر برروی خاکهای معدنی

تالابهاي آب شيرين با پوشش درختي

Xt

جنگلهاي باتلاقی پيت زاري

پيت زارها با پوشش جنگلي

Xp

 

چشمه هاي آب شيرين و واحه ها

Y

 

تالابهاي زمين گرمايي مشتمل بر بعضي از تالابهاي دشتهاي سيلابي

Zg

غارهای آهکی داخل خشکی

غارهای آهکی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیک زیرزمینی

Zk(b)

تالابهاي مصنوعي

مانند ماهی و میگو

استخرهاي پرورش آبزيان

1

(معمولا" کوچکتر از 8 هکتار) شامل استخرهای کشاورزی و دامداری و مخازن کوچک

استخرها

2

شامل كانالهاي أبياري و مزارع برنج

اراضي تحت آبياري

3

شامل مراتع و علفزارهای مرطوب برایمصارف گله داری یا تحت استفاده متمرکز

اراضي كشاورزي تحت تاثير سيلابهاي فصلي

4

حوضچه های نمک، نمکزار ها و غیره

سايتهاي بهره برداري نمك

5

(معمولا" بزرگتر از 8 هکتار) منابع و مخازن آب، آب بندهاو سدها

مناطق ذخيره آب

6

گودالهای برداشت رس و ماسه و حوضچه های کان کنی.

مكان هاي گودبرداری و حفاری

7

مزارع تصفیه فاضلاب، حوضچه های ته نشینی و هوادهی و غیره

مناطق تصفيه فاضلاب

8

 

آبراهه ها، كانالهای زهکشی و جوی ها

9

غارهای انسان ساخت

غارهای آهکی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیک زیرزمینی

Zk(c)

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه پانزدهم دی 1387ساعت 9:12  توسط مسعود باقرزاده کریمی  |